ครุภัณฑ์ vs วัสดุสิ้นเปลือง ต่างกันยังไง แยกให้ถูกตั้งแต่ตอนซื้อ

“เก้าอี้ตัวนี้เป็นครุภัณฑ์หรือวัสดุ?” “เครื่องพิมพ์ราคา 3,000 บาท ลงทะเบียนคุมไหม?” คำถามแบบนี้เกิดขึ้นทุกครั้งที่ตั้งงบหรือจัดซื้อ และถ้าแยกผิดตั้งแต่ต้น จะลามไปถึงการตั้งหมวดงบประมาณผิด ทะเบียนคุมผิด และค่าเสื่อมราคาผิด บทความนี้สรุปเกณฑ์แยก “ครุภัณฑ์” กับ “วัสดุสิ้นเปลือง” ให้ชัด พร้อมตารางเทียบที่ใช้ตัดสินใจได้ทันที

สารบัญ

• ทำไมการแยกประเภทถึงสำคัญ
• ครุภัณฑ์คืออะไร
• วัสดุคืออะไร และวัสดุคงทนต่างจากครุภัณฑ์ยังไง
• 3 เกณฑ์ที่ใช้แยก
• ตารางเทียบ ครุภัณฑ์ vs วัสดุ
• ตัวอย่างของที่คนแยกผิดบ่อย
• คำถามที่พบบ่อย

ทำไมการแยกประเภทถึงสำคัญ

การแยกประเภทไม่ใช่แค่เรื่องเอกสาร แต่กระทบทั้งสาย:

• หมวดงบประมาณ — ครุภัณฑ์ตั้งในหมวดค่าครุภัณฑ์ ส่วนวัสดุตั้งในหมวดค่าวัสดุ ตั้งผิดหมวดเบิกไม่ได้
• ทะเบียนคุม — ครุภัณฑ์ต้องลงทะเบียนคุมและคิดค่าเสื่อมราคา วัสดุใช้ระบบเบิกจ่ายแทน
• การตรวจสอบ — สตง. ตรวจเจอการแยกประเภทผิด ถือเป็นข้อสังเกตที่ต้องชี้แจง

ครุภัณฑ์คืออะไร

ตามหลักการจำแนกประเภทรายจ่ายตามงบประมาณของสำนักงบประมาณ ค่าครุภัณฑ์ คือรายจ่ายเพื่อให้ได้มาซึ่งสิ่งของที่มีลักษณะ คงทนถาวร หรือตามปกติมี อายุการใช้งานยืนนาน ไม่สิ้นเปลือง ไม่หมดไป หรือไม่เปลี่ยนสภาพในระยะเวลาอันสั้น

ลักษณะสำคัญของครุภัณฑ์:

• คงทนถาวร ใช้ซ้ำได้หลายปี
• ซ่อมแซมแล้วกลับมาใช้ได้
• มูลค่าต่อหน่วยถึงเกณฑ์ที่กำหนด (โดยทั่วไป 5,000 บาทขึ้นไป สำหรับการบันทึกเป็นสินทรัพย์และคิดค่าเสื่อม)

ตัวอย่าง: โต๊ะทำงาน ตู้เหล็ก เครื่องคอมพิวเตอร์ เครื่องปรับอากาศ รถยนต์

วัสดุคืออะไร และวัสดุคงทนต่างจากครุภัณฑ์ยังไง

ค่าวัสดุ คือรายจ่ายเพื่อให้ได้มาซึ่งสิ่งของที่ใช้แล้วหมดไป สิ้นเปลือง หรือเปลี่ยนสภาพในระยะเวลาอันสั้น เช่น กระดาษ หมึกพิมพ์ ปากกา

จุดที่ทำให้คนสับสนคือ “วัสดุคงทน” — สิ่งของที่โดยสภาพมีลักษณะคงทน แต่ตามปกติ มีอายุการใช้งานไม่ยืนนาน หรือเมื่อใช้แล้วเกิดความชำรุดเสียหาย ไม่สามารถซ่อมแซมให้ใช้งานได้ดังเดิม เช่น เครื่องคิดเลข ไขควง หูฟัง

วัสดุคงทนยังถือเป็น “วัสดุ” ไม่ใช่ครุภัณฑ์ แม้จะใช้ได้นานกว่าหนึ่งครั้ง เพราะเกณฑ์ตัดสินอยู่ที่ “อายุการใช้งานยืนนานหรือไม่” และ “ซ่อมแล้วใช้ได้ดังเดิมหรือไม่” มากกว่าแค่ความคงทนของวัสดุ

3 เกณฑ์ที่ใช้แยก

เวลาตัดสินว่าของชิ้นหนึ่งเป็นครุภัณฑ์หรือวัสดุ ให้ถาม 3 ข้อนี้:

1. อายุการใช้งานยืนนานไหม? — ใช้ได้หลายปีโดยสภาพ → โน้มไปทางครุภัณฑ์
2. ซ่อมแล้วกลับมาใช้ได้ดังเดิมไหม? — ซ่อมได้ → ครุภัณฑ์ / ใช้แล้วเสียถาวร → วัสดุ
3. มูลค่าถึงเกณฑ์ไหม? — ถึงเกณฑ์ (โดยทั่วไป 5,000 บาท) → บันทึกเป็นสินทรัพย์และคิดค่าเสื่อม

หมายเหตุ: ของที่เป็นครุภัณฑ์โดยลักษณะ แต่มูลค่าต่ำกว่าเกณฑ์ มักจัดเป็น “ครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์” — ควบคุมในทะเบียนแยก แต่ไม่คิดค่าเสื่อมราคา

ตารางเทียบ ครุภัณฑ์ vs วัสดุ

ตัวอย่างของที่คนแยกผิดบ่อย

• เครื่องคิดเลข — โดยสภาพคงทน แต่จัดเป็นวัสดุคงทน ไม่ใช่ครุภัณฑ์
• เก้าอี้สำนักงาน — เป็นครุภัณฑ์ (อยู่กลุ่มเครื่องตกแต่ง/furniture) แม้ราคาไม่สูง
• หมึกพิมพ์ / ตลับหมึก — วัสดุสิ้นเปลือง แม้เครื่องพิมพ์จะเป็นครุภัณฑ์
• อุปกรณ์ราคาต่ำกว่าเกณฑ์ — เป็นครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์ ไม่ใช่วัสดุ และไม่ใช่ครุภัณฑ์ที่ต้องคิดค่าเสื่อม

คำถามที่พบบ่อย

ของราคาต่ำกว่า 5,000 บาท เป็นวัสดุเสมอไหม? ไม่เสมอไป ต้องดูลักษณะก่อน ถ้าเป็นครุภัณฑ์โดยสภาพแต่ราคาต่ำกว่าเกณฑ์ จะเป็น “ครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์” ซึ่งยังต้องควบคุมในทะเบียน แต่ไม่คิดค่าเสื่อมราคา

ใช้อะไรเป็นเกณฑ์หลักในการแยก? หลักการจำแนกประเภทรายจ่ายตามงบประมาณของสำนักงบประมาณ ซึ่งให้แนวทางและตัวอย่างการจำแนกของแต่ละประเภทไว้ ควรยึดฉบับล่าสุดที่หน่วยงานใช้อ้างอิง

ถ้าแยกผิดไปแล้วจะแก้ยังไง? ปรึกษาฝ่ายการเงิน/บัญชีเพื่อปรับหมวดและทะเบียนให้ถูกต้อง และบันทึกเหตุผลการปรับไว้เป็นหลักฐานสำหรับการตรวจสอบ

บทความที่เกี่ยวข้อง

• วิธีทำทะเบียนคุมครุภัณฑ์ ฉบับเริ่มจากศูนย์ — เมื่อแยกประเภทได้แล้ว ขั้นต่อไปคือลงทะเบียน
• เลขครุภัณฑ์ 14 หลัก อ่านยังไง กำหนดเองยังไง — กำหนดเลขให้ครุภัณฑ์ที่แยกประเภทแล้ว

ให้ Flowrix ช่วยแยกประเภทตั้งแต่ตอนรับเข้า Flowrix ตั้งหมวดครุภัณฑ์/วัสดุให้ตั้งแต่ตอนบันทึกรับ พร้อมแยกครุภัณฑ์ต่ำกว่าเกณฑ์อัตโนมัติ ลดข้อผิดพลาดที่ลามไปถึงทะเบียนคุมและค่าเสื่อม ดูว่า Flowrix ทำงานยังไง →

แหล่งอ้างอิง

• ภาคผนวก หลักการจำแนกประเภทรายจ่ายตามงบประมาณ — กรมบัญชีกลาง
• หลักการจำแนกประเภทวัสดุ-ครุภัณฑ์ — คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี
• ระเบียบกระทรวงการคลังว่าด้วยการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560