คู่มือการจัดซื้อจัดจ้างด้วยวิธีประกวดราคาอิเล็กทรอนิกส์ (e-Bidding): หลักเกณฑ์ วงเงินเกิน 500,000 บาท ขั้นตอน และข้อควรระวังตามระเบียบ 2560

ในการดำเนินงาน การจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ ตาม พระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 หนึ่งในวิธีการจัดหาพัสดุ สินค้า งานบริการ งานจ้างเหมา และ ครุภัณฑ์ ที่มีวงเงินงบประมาณสูง และถือเป็น “วิธีการหลัก” ที่หน่วยงานของรัฐต้องเปิดโอกาสให้มีการแข่งขันอย่างเป็นธรรมมากที่สุด คือ “การจัดซื้อจัดจ้างด้วยวิธีประกวดราคาอิเล็กทรอนิกส์” หรือ “e-Bidding”

ต่างจาก การจัดซื้อจัดจ้างด้วยวิธีเฉพาะเจาะจง ที่ใช้สำหรับวงเงินไม่เกิน 500,000 บาท ระบบ e-Bidding ถูกออกแบบมาเพื่อความโปร่งใส ป้องกันการทุจริต และลดการเผชิญหน้าระหว่างเจ้าหน้าที่กับผู้ประกอบการ โดยกระบวนการทั้งหมดตั้งแต่การดาวน์โหลดเอกสาร การยื่นซองข้อเสนอทางเทคนิค การเสนอราคา จนถึงการประกาศผลผู้ชนะ จะถูกดำเนินการผ่านระบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐด้วยสารสนเทศ (e-GP) ของกรมบัญชีกลางทั้งหมด

บทความนี้สรุปหลักเกณฑ์ เงื่อนไขวงเงิน เกณฑ์การพิจารณาคัดเลือก ขั้นตอนการดำเนินงาน 7 สเต็ปอย่างละเอียด ตลอดจนข้อควรระวังทางกฎหมายและการป้องกันการสมยอมราคา (ฮั้วประมูล) เพื่อให้เจ้าหน้าที่พัสดุ คณะกรรมการ และผู้ประกอบการสามารถปฏิบัติงานได้อย่างถูกต้อง ไร้ข้อผิดพลาด

สารบัญ

• ความหมายและหลักการจัดซื้อจัดจ้างด้วยวิธีประกวดราคาอิเล็กทรอนิกส์ (e-Bidding)
• เกณฑ์การพิจารณาคัดเลือกข้อเสนอ: Price vs Price-Performance
• ขั้นตอนกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างวิธี e-Bidding 7 สเต็ป
• ตารางเปรียบเทียบ: ระยะเวลาการเผยแพร่ประกาศและเอกสาร e-Bidding ตามกรอบวงเงิน
• ข้อควรระวังสำคัญ: การป้องกันการสมยอมราคา (ฮั้วประมูล) และข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
• คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการจัดซื้อจัดจ้างด้วยวิธี e-Bidding

ความหมายและหลักการจัดซื้อจัดจ้างด้วยวิธีประกวดราคาอิเล็กทรอนิกส์ (e-Bidding)

การจัดซื้อจัดจ้างด้วยวิธีประกวดราคาอิเล็กทรอนิกส์ (e-Bidding) คือ การจัดหาพัสดุ สินค้า งานจ้างบริการ งานจ้างก่อสร้าง หรือครุภัณฑ์ ที่มีวงเงินในการจัดซื้อจัดจ้างครั้งหนึ่ง เกิน 500,000 บาท โดยเป็นการประกาศเชิญชวนผู้ประกอบการทั่วไปที่มีคุณสมบัติตรงตามที่กำหนด เข้ายื่นข้อเสนอและเสนอราคาผ่านระบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐด้วยอิเล็กทรอนิกส์ (e-GP)

ตาม พ.ร.บ. จัดซื้อจัดจ้าง 2560 มาตรา 55 (1) และระเบียบกระทรวงการคลังฯ พ.ศ. 2560 ข้อ 43-77 กำหนดให้วิธี e-Bidding เป็นวิธีประกวดราคามาตรฐานสำหรับสินค้าหรือบริการที่มีการผลิต การจัดหา หรือการให้บริการทั่วไปซึ่งไม่ได้มีความซับซ้อนเป็นพิเศษ

หลักการสำคัญ 4 ประการของระบบ e-Bidding:

1. เปิดกว้างและแข่งขันเป็นธรรม: ประกาศเชิญชวนสาธารณะผ่านระบบ e-GP และเว็บไซต์ของหน่วยงานรัฐ เพื่อให้ผู้ประกอบการทุกรายที่มีคุณสมบัติสามารถเข้าแข่งขันได้อย่างเท่าเทียม
2. ไม่เปิดเผยตัวตนผู้เสนอราคา (Anonymity): ในระหว่างการยื่นข้อเสนอและเสนอราคา ระบบ e-GP จะปกปิดรายชื่อและจำนวนผู้เสนอราคา ทำให้เจ้าหน้าที่และผู้แข่งขันรายอื่นไม่ทราบว่ามีใครเข้าร่วมบ้าง จนกว่าจะปิดการเสนอราคาและกรรมการเปิดซองเอกสาร
3. การส่งเอกสารและเสนอราคาผ่านระบบดิจิทัล: ผู้ประกอบการลงทะเบียนในระบบ e-GP ขอรับ/ซื้อเอกสาร ยื่นเอกสารข้อเสนอทางเทคนิค และยื่นใบเสนอราคาพร้อมหลักประกันการเสนอราคา (Bank Guarantee/e-Guarantee) ผ่านระบบออนไลน์ทั้งหมด
4. การให้สิทธิประโยชน์แก่ผู้ประกอบการไทย: การพิจารณาผล e-Bidding ต้องนำหลักเกณฑ์ส่งเสริมพัสดุที่ผลิตในประเทศ (Made in Thailand: MiT) และผู้ประกอบการวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (THAI SME) มาบังคับใช้ตามกฎกระทรวง

เกณฑ์การพิจารณาคัดเลือกข้อเสนอ: Price vs Price-Performance

ตามระเบียบกระทรวงการคลังฯ ข้อ 55 การพิจารณาคัดเลือกข้อเสนอในการประกวดราคาอิเล็กทรอนิกส์ หน่วยงานของรัฐสามารถเลือกใช้เกณฑ์การตัดสินได้ 2 รูปแบบหลัก ตามความเหมาะสมของพัสดุและ การจัดทำ TOR และ Specification ดังนี้:

1. เกณฑ์ราคา (Price Criterion)

• แนวคิด: คัดเลือกผู้ยื่นข้อเสนอที่ผ่านการตรวจสอบคุณสมบัติและสเปกทางเทคนิคครบถ้วน โดยตัดสินผู้ชนะจาก “ผู้ที่เสนอราคาน้ำสุด”
• เหมาะสำหรับ: สินค้าหรือครุภัณฑ์มาตรฐานทั่วไปที่มีสเปกแน่นอน เช่น กระดาษสำนักงาน โต๊ะเก้าอี้ ครุภัณฑ์คอมพิวเตอร์ตามเกณฑ์ ICT ค่าน้ำมันเชื้อเพลิง หรือวัสดุก่อสร้างทั่วไป

2. เกณฑ์ราคาประกอบเกณฑ์อื่น (Price-Performance Criterion)

• แนวคิด: พิจารณาให้คะแนนรวมโดยถ่วงน้ำหนักระหว่าง “ราคา” กับ “คุณสมบัติทางด้านประสิทธิภาพและคุณภาพ”
• เหมาะสำหรับ: การจัดซื้อจัดจ้างครุภัณฑ์ที่มีความซับซ้อน งานระบบไอทีขนาดใหญ่ เครื่องมือแพทย์ หรือสิ่งก่อสร้างที่ต้องการคุณภาพสูง
• สัดส่วนคะแนน: หน่วยงานรัฐต้องกำหนดน้ำหนักคะแนนราคาและคะแนนประสิทธิภาพ โดยเกณฑ์อื่นที่ไม่ใช่ราคาอาจพิจารณาจาก:
  • ต้นทุนตลอดอายุการใช้งาน (Life Cycle Cost)
  • ประสิทธิภาพและมาตรฐานของครุภัณฑ์/สิ่งก่อสร้าง
  • บริการหลังการขาย การรับประกัน และการบำรุงรักษา
  • การเป็นสินค้าที่ได้รับการรับรอง Made in Thailand (MiT) หรือผู้ประกอบการ THAI SME

ขั้นตอนกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างด้วยวิธี e-Bidding 7 สเต็ป

กระบวนการจัดซื้อจัดจ้างด้วยวิธีประกวดราคาอิเล็กทรอนิกส์มีขั้นตอนทางกฎหมายที่เข้มงวด สามารถสรุปเป็นลำดับขั้นตอน 7 สเต็ป ดังนี้:

[สเต็ป 1] จัดทำรายงานขอซื้อขอจ้าง, Draft TOR & ราคากลาง
      │
[สเต็ป 2] เผยแพร่ร่าง TOR & ร่างเอกสารประกวดราคา (รับฟังความคิดเห็น)
      │
[สเต็ป 3] ประกาศเชิญชวน e-Bidding ในระบบ e-GP & เว็บไซต์หน่วยงาน
      │
[สเต็ป 4] ผู้ประกอบการดาวน์โหลดเอกสาร & เสนอราคาในระบบ e-GP
      │
[สเต็ป 5] คณะกรรมการพิจารณาผลการประกวดราคาอิเล็กทรอนิกส์
      │
[สเต็ป 6] ประกาศผลผู้ชนะ & รอระยะเวลาอุทธรณ์ (Appeal Period 7 วันทำการ)
      │
[สเต็ป 7] จัดทำสัญญา / PO & บริหารหลักประกันสัญญา

รายละเอียดการปฏิบัติงานแต่ละสเต็ป:

1. สเต็ป 1: จัดทำรายงานขอซื้อขอจ้าง ร่าง TOR และราคากลาง
   เจ้าหน้าที่พัสดุจัดทำ รายงานขอซื้อขอจ้าง แต่งตั้งคณะกรรมการจัดทำร่างขอบเขตของงาน (TOR) และ การจัดทำราคากลางพัสดุ เพื่อเสนอหัวหน้าหน่วยงานของรัฐขออนุมัติ

2. สเต็ป 2: การเผยแพร่ร่าง TOR เพื่อรับฟังความคิดเห็น (Public Hearing)

   • กรณีวงเงินเกิน 5,000,000 บาทขึ้นไป: บังคับต้องนำร่างประกาศและร่างเอกสารประกวดราคาเผยแพร่รับฟังความคิดเห็นจากผู้ประกอบการผ่านระบบ e-GP ไม่น้อยกว่า 3 วันทำการ
   • กรณีวงเงินเกิน 500,000 บาท แต่ไม่เกิน 5,000,000 บาท: ให้อยู่ในดลยพินิจของหัวหน้าหน่วยงานของรัฐว่าจะนำร่าง TOR ขึ้นรับฟังความคิดเห็นหรือไม่
   • หากมีการวิจารณ์ คณะกรรมการ TOR ต้องพิจารณาชี้แจงและปรับแก้ หรือยืนยันร่างสเปกเดิม

3. สเต็ป 3: ประกาศเชิญชวนประกวดราคาอิเล็กทรอนิกส์
   หัวหน้าหน่วยงานอนุมัติประกาศเชิญชวน เจ้าหน้าที่พัสดุทำการนำประกาศและเอกสาร e-Bidding ลงในระบบ e-GP และเว็บไซต์ของหน่วยงาน โดยกำหนดวันเวลาขาย/ดาวน์โหลดเอกสาร และวันยื่นเสนอราคาตามระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด

4. สเต็ป 4: การดาวน์โหลดเอกสาร ยื่นข้อเสนอ และเสนอราคา
   ผู้ประกอบการที่สนใจดาวน์โหลดเอกสารประกวดราคาผ่านระบบ e-GP จัดทำเอกสารข้อเสนอ วางหลักประกันการเสนอราคา (e-Guarantee) และเสนอราคาในวันเวลาที่กำหนด โดยระบบจะทำการล็อกรหัสผ่านและเก็บข้อมูลไว้เป็นความลับ

5. สเต็ป 5: คณะกรรมการพิจารณาผล e-Bidding ตรวจสอบข้อเสนอ
   คณะกรรมการพิจารณาผลการประกวดราคาอิเล็กทรอนิกส์ ดำเนินการเปิดเอกสารผ่านระบบ e-GP ตรวจสอบเอกสารคุณสมบัติ สเปกทางเทคนิค และการเสนอราคา หากเป็นเกณฑ์ราคา ให้คัดเลือกผู้เสนอราคาน้ำสุดที่ถูกต้องตามเงื่อนไข หากราคาเกินวงเงินงบประมาณ ให้เรียกผู้เสนอราคาน้ำสุดมาต่อรองราคาตามขั้นตอน

6. สเต็ป 6: ประกาศผู้ชนะและการรอระยะเวลาอุทธรณ์ (Appeal Period)
   เมื่อหัวหน้าหน่วยงานอนุมัติผล คณะกรรมการดำเนินการประกาศผู้ชนะการเสนอราคาในระบบ e-GP จากนั้นต้อง รอระยะเวลาอุทธรณ์ 7 วันทำการ นับแต่วันที่ประกาศ หากไม่มีผู้ยื่นอุทธรณ์ผลการจัดซื้อจัดจ้าง จึงจะสามารถดำเนินการออกหนังสือแจ้งให้มาลงนามในสัญญาได้

7. สเต็ป 7: การจัดทำสัญญาและการบริหารสัญญา
   เรียกผู้ชนะมาลงนามในสัญญาจัดซื้อจัดจ้าง พร้อมเรียก หลักประกันสัญญา (5% ของมูลค่าสัญญา) และควบคุมการส่งมอบพัสดุเพื่อให้ คณะกรรมการตรวจรับพัสดุ ตรวจรับต่อไป

ตารางเปรียบเทียบ: ระยะเวลาการเผยแพร่ประกาศและเอกสาร e-Bidding ตามกรอบวงเงิน

การกำหนดจำนวนวันในการเผยแพร่ประกาศเชิญชวน e-Bidding ในระบบ e-GP จะขึ้นอยู่กับกรอบวงเงินงบประมาณของโครงการตามระเบียบกระทรวงการคลังฯ ข้อ 51 ดังนี้:

หมายเหตุ: นับเฉพาะวันทำการของทางราชการ ไม่นับรวมวันเสาร์-อาทิตย์ และวันหยุดนักขัตฤกษ์

ข้อควรระวังสำคัญ: การป้องกันการสมยอมราคา (ฮั้วประมูล) และข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

แม้ว่าระบบ e-Bidding จะออกแบบมาเพื่อปิดช่องโหว่การทุจริต แต่ในการปฏิบัติงานจริง เจ้าหน้าที่พัสดุและคณะกรรมการยังคงต้องระมัดระวังประเด็นทางกฎหมายสำคัญ เพื่อป้องกันไม่ให้ถูก สตง. หรือ ป.ป.ช. ตรวจสอบย้อนหลัง:

1. การล็อกสเปกในร่าง TOR

การกำหนดคุณลักษณะเฉพาะของพัสดุหรือครุภัณฑ์ที่มุ่งหมายให้ตรงกับยี่ห้อใดยี่ห้อหนึ่งโดยเฉพาะ หรือกำหนดคุณสมบัติผู้ยื่นข้อเสนอในลักษณะกีดกันการแข่งขัน โดยไม่มีเหตุผลความจำเป็นทางราชการ ถือเป็นความผิดตาม พ.ร.บ. จัดซื้อจัดจ้าง 2560 มาตรา 118 (อ่านเพิ่มเติมใน คู่มือการจัดทำ TOR และ Specification)

2. การตรวจสอบพฤติกรรมสมยอมราคา (ฮั้วประมูล)

คณะกรรมการพิจารณาผล e-Bidding ต้องตรวจสอบความเชื่อมโยงของผู้ยื่นข้อเสนอราคา เช่น:

• IP Address เดียวกัน: ตรวจสอบว่าผู้เสนอราคาหลายรายส่งเอกสารหรือเสนอราคามาจาก IP Address เดียวกันหรือไม่
• หลักประกันการเสนอราคาออกจากบัญชีเดียวกัน: หนังสือค้ำประกันธนาคาร (e-Guarantee) มีผู้ค้ำประกันหรือทำธุรกรรมในเวลาเดียวกัน
• เอกสารและสเปกใช้ไฟล์เดียวกัน: มีโครงสร้างไฟล์ หรือชื่อผู้สร้างเอกสาร (Author) เป็นบุคคลหรือบริษัทเดียวกัน

3. การรีบเร่งเซ็นสัญญาก่อนพ้นระยะเวลาอุทธรณ์

การลงนามในสัญญาจัดซื้อจัดจ้างก่อนครบกำหนดระยะเวลาอุทธรณ์ 7 วันทำการ หรือลงนามในขณะที่มีผู้ยื่นอุทธรณ์และยังพิจารณาอุทธรณ์ไม่แล้วเสร็จ จะทำให้สัญญานั้นเป็น “โมฆะ” และผู้ลงนามมีความผิดทางวินัยและอาญา

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการจัดซื้อจัดจ้างด้วยวิธี e-Bidding

1. วงเงินการจัดซื้อจัดจ้างเท่าไหร่ ที่บังคับต้องใช้วิธี e-Bidding?
โครงการจัดซื้อจัดจ้างพัสดุ สินค้า งานบริการ หรือครุภัณฑ์ที่มีวงเงินงบประมาณ เกิน 500,000 บาทขึ้นไป บังคับต้องใช้วิธี e-Bidding เว้นแต่จะเข้าเงื่อนไขข้อยกเว้นใช้วิธีคัดเลือก หรือ วิธีเฉพาะเจาะจง ตามมาตรา 56

2. หากมีผู้ยื่นข้อเสนอราคาเพียงรายเดียวในระบบ e-Bidding จะต้องยกเลิกการประกวดราคาหรือไม่?
ตามระเบียบฯ ข้อ 56 หากมีผู้ยื่นข้อเสนอเพียงรายเดียว หรือมีผู้ยื่นข้อเสนอหลายรายแต่ถูกต้องตามเงื่อนไขเพียงรายเดียว โดยทั่วไปคณะกรรมการฯ ควรเสนอยกเลิกการประกวดราคา เว้นแต่ คณะกรรมการฯ พิจารณาแล้วเห็นว่า มีความจำเป็นเร่งด่วน หากยกเลิกจะเสียหายต่อทางราชการ และผู้ยื่นข้อเสนอรายนั้นมีคุณสมบัติตรงตามสเปกพร้อมเสนอราคาที่ไม่สูงกว่าราคากลาง คณะกรรมการฯ สามารถเสนอขอรับราคาจากผู้เสนอรายนั้นได้โดยไม่ต้องยกเลิก

3. หากผู้ประกอบการยื่นอุทธรณ์ผลการจัดซื้อจัดจ้าง หน่วยงานต้องทำอย่างไร?
เมื่อมีการยื่นอุทธรณ์ภายใน 7 วันทำการ หน่วยงานรัฐต้อง ชะลอการทำสัญญาไว้ก่อน และให้คณะกรรมการพิจารณาผลฯ พิจารณาข้ออุทธรณ์ภายใน 7 วันทำการ หากเห็นด้วยกับอุทธรณ์ ให้ทบทวนผลการพิจารณา หากไม่เห็นด้วย ให้ส่งเรื่องให้ “คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์และข้อร้องเรียน กรมบัญชีกลาง” พิจารณาชี้ขาดต่อไป

ยกระดับการจัดซื้อจัดจ้างและการคุมพัสดุภาครัฐด้วย Flowrix
วางแผนและบริหารจัดการกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างวิธี e-Bidding ได้อย่างมีประสิทธิภาพและถูกต้องตามระเบียบด้วย Flowrix ระบบบริหารงานพัสดุและครุภัณฑ์ดิจิทัลสำหรับหน่วยงานภาครัฐ ช่วยเชื่อมโยงข้อมูลตั้งแต่ แผนจัดซื้อจัดจ้างประจำปี การจัดทำ ราคากลางพัสดุ ออกเอกสารประกอบรายงานขอซื้อขอจ้าง จนถึงการลงบันทึก ทะเบียนคุมครุภัณฑ์ และพิมพ์ QR Code ครุภัณฑ์ ติดสินทรัพย์ได้ทันที
ทดลองใช้งานระบบบริหารพัสดุ Flowrix เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพหน่วยงานของคุณวันนี้ →

แหล่งอ้างอิง

• พระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 (มาตรา 55, 56 และ 118) — กรมบัญชีกลาง
• ระเบียบกระทรวงการคลังว่าด้วยการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 (ข้อ 43 - 77) — กรมบัญชีกลาง
• คู่มือการปฏิบัติงานการจัดซื้อจัดจ้างด้วยวิธีประกวดราคาอิเล็กทรอนิกส์ (e-Bidding) สำหรับหน่วยงานของรัฐ — สำนักมาตรฐานการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ (สผร.)
• พระราชบัญญัติว่าด้วยความผิดเกี่ยวกับการเสนอราคาต่อหน่วยงานของรัฐ พ.ศ. 2542 (กฎหมายฮั้วประมูล) — สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา