คู่มือการจัดซื้อจัดจ้างด้วยวิธีตลาดอิเล็กทรอนิกส์ (e-Market): หลักเกณฑ์ e-Catalog ขั้นตอน และข้อแตกต่างจาก e-Bidding ตามระเบียบ 2560

ในการดำเนินงาน การจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ ตาม พระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 หน่วยงานภาครัฐจำเป็นต้องจัดหาพัสดุ สินค้า และ ครุภัณฑ์ vs วัสดุ ที่มีคุณภาพ ตรงตามความต้องการในเวลาที่เหมาะสม นอกเหนือจาก การจัดซื้อจัดจ้างวิธี e-Bidding และ การจัดซื้อจัดจ้างวิธีเฉพาะเจาะจง แล้ว กฎหมายยังได้กำหนดอีกหนึ่งกลไกดิจิทัลสำคัญเพื่อเพิ่มความสะดวก รวดเร็ว และประหยัดงบประมาณ นั่นคือ “การจัดซื้อจัดจ้างด้วยวิธีตลาดอิเล็กทรอนิกส์” หรือ “e-Market”

ระบบ e-Market ถูกออกแบบมาสำหรับการจัดหาพัสดุ สินค้า หรือบริการที่มีลักษณะเป็นมาตรฐานทั่วไป มีการกำหนดคุณลักษณะเฉพาะ (Specification) ที่แน่นอน และมีผู้ประกอบการนำข้อมูลรายละเอียดสินค้าเสนอไว้ในระบบข้อมูลสินค้าอิเล็กทรอนิกส์ (e-Catalog) ของกรมบัญชีกลางล่วงหน้าแล้ว กระบวนการสั่งซื้อและการเสนอราคาทั้งหมดจึงทำได้รวดเร็วกว่าวิธีประกวดราคาปกติอย่างมาก

บทความนี้สรุปหลักเกณฑ์ วงเงินในการจัดหา รูปแบบการเสนอราคาแบบ RFQ และ RFB ขั้นตอนปฏิบัติ 6 สเต็ปอย่างละเอียด ตลอดจนตารางเปรียบเทียบข้อแตกต่างระหว่าง e-Market กับ e-Bidding เพื่อให้เจ้าหน้าที่พัสดุและผู้ประกอบการนำไปใช้อย่างถูกต้องและมั่นใจ

สารบัญ

• ความหมายและหลักเกณฑ์การจัดซื้อจัดจ้างด้วยวิธีตลาดอิเล็กทรอนิกส์ (e-Market)
• รูปแบบการเสนอราคาด้วยวิธี e-Market: RFQ vs RFB
• ขั้นตอนกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างวิธี e-Market 6 สเต็ป
• ตารางเปรียบเทียบ: ข้อแตกต่างระหว่าง e-Market vs e-Bidding vs วิธีเฉพาะเจาะจง
• ข้อควรระวังและแนวทางปฏิบัติสำหรับเจ้าหน้าที่พัสดุ
• คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการจัดซื้อจัดจ้างด้วยวิธี e-Market

ความหมายและหลักเกณฑ์การจัดซื้อจัดจ้างด้วยวิธีตลาดอิเล็กทรอนิกส์ (e-Market)

การจัดซื้อจัดจ้างด้วยวิธีตลาดอิเล็กทรอนิกส์ (e-Market) คือ การจัดหาพัสดุ สินค้า หรือบริการ ที่หน่วยงานของรัฐมีความประสงค์จะจัดซื้อจัดจ้าง โดยพัสดุนั้นมีรายละเอียดคุณลักษณะเฉพาะที่เป็นมาตรฐาน มีคุณภาพดี และเป็นพัสดุที่กรมบัญชีกลางได้จัดทำระบบข้อมูลสินค้า (e-Catalog) ไว้ในระบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐด้วยอิเล็กทรอนิกส์ (e-GP)

ตาม พ.ร.บ. จัดซื้อจัดจ้าง 2560 มาตรา 55 (1) และระเบียบกระทรวงการคลังฯ พ.ศ. 2560 ข้อ 34 ถึง ข้อ 42 กำหนดให้การจัดซื้อจัดจ้างพัสดุที่มีวงเงิน เกิน 500,000 บาท หากพัสดุนั้นเป็นสินค้าที่มีอยู่ในระบบ e-Catalog ให้หน่วยงานของรัฐดำเนินการด้วยวิธี e-Market เป็นอันดับแรก เว้นแต่มีเหตุผลความจำเป็นอื่นตามที่กฎหมายกำหนด

┌─────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
┌                 คุณลักษณะสำคัญของการจัดซื้อจัดจ้างวิธี e-Market            │
├─────────────────────────────────────────────────────────────────────────┤
│ • ใช้สำหรับสินค้า/พัสดุมาตรฐานที่มีรายการอยู่ใน e-Catalog กรมบัญชีกลาง   │
│ • วงเงินงบประมาณในการจัดซื้อจัดจ้างเกิน 500,000 บาทขึ้นไป                │
│ • ดำเนินการผ่านระบบ e-GP ออนไลน์ 100% ไม่ต้องจัดทำเอกสารเสนอราคา紙本    │
│ • มีรูปแบบเสนอราคา 2 ลักษณะ: ใบเสนอราคา (RFQ) และ เคาะราคา (RFB)       │
└─────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘

เงื่อนไขและองค์ประกอบสำคัญของวิธี e-Market:

1. พัสดุต้องมีใน e-Catalog: ผู้ประกอบการหรือผู้ขายจะต้องนำข้อมูลรายละเอียดสินค้า ราคา และคุณลักษณะเฉพาะมาลงทะเบียนไว้ในระบบ e-Catalog ของกรมบัญชีกลางล่วงหน้า
2. บรรจุใน แผนจัดซื้อจัดจ้างประจำปี: โครงการต้องผ่านการอนุมัติแผนและจัดสรรงบประมาณเรียบร้อยแล้ว
3. ใช้เกณฑ์ราคา (Price Criterion): พิจารณาคัดเลือกผู้ยื่นข้อเสนอที่เสนอราคาน้ำสุดที่ถูกต้องตามเงื่อนไข เนื่องจากสินค้าใน e-Catalog ผ่านการรับรองสเปกมาตรฐานแล้ว
4. ความโปร่งใสและตรวจสอบได้: ระบบจะสุ่มหรือส่งคำขอเสนอราคาไปยังผู้ประกอบการที่ลงทะเบียนไว้ใน e-Catalog โดยอัตโนมัติ ลดโอกาสการใช้ดุลยพินิจของเจ้าหน้าที่

รูปแบบการเสนอราคาด้วยวิธี e-Market: RFQ vs RFB

ตามระเบียบกระทรวงการคลังฯ พ.ศ. 2560 ข้อ 36 การจัดซื้อจัดจ้างวิธี e-Market แบ่งรูปแบบการเสนอราคาออกเป็น 2 ประเภทหลัก ขึ้นอยู่กับวงเงินงบประมาณและความซับซ้อนของสินค้า:

                          ┌───────────────────────────┐
                          │   รูปแบบเสนอราคา e-Market  │
                          └─────────────┬─────────────┘
                                        │
           ┌────────────────────────────┴────────────────────────────┐
           ▼                                                         ▼
 ┌───────────────────┐                                     ┌───────────────────┐
 │   ใบเสนอราคา (RFQ) │                                     │   การเคาะราคา (RFB)│
 │ Request for Quote │                                     │  Request for Bids │
 ├───────────────────┤                                     ├───────────────────┤
 │ • วงเงิน > 500,000│                                     │ • วงเงิน > 5,000,000│
 │   ถึง 5,000,000 บาท│                                     │   บาทขึ้นไป        │
 │ • เสนอราคาครั้งเดียว│                                     │ • เคาะราคาแบบ     │
 │ • ยื่นผ่านระบบ e-GP│                                     │   Real-time ออนไลน์│
 └───────────────────┘                                     └───────────────────┘

1. การเสนอราคาแบบใบเสนอราคา (Request for Quotation: RFQ)

• วงเงินงบประมาณ: เกิน 500,000 บาท แต่ไม่เกิน 5,000,000 บาท
• ลักษณะการเสนอราคา: ผู้ประกอบการที่ได้รับการแจ้งเตือนจากระบบ e-GP หรือผู้ประกอบการที่มีสินค้าใน e-Catalog ตรงตามหมวดหมู่ จะยื่นใบเสนอราคา (Quotation) ผ่านระบบ e-GP ภายในระยะเวลาที่กำหนด โดยสามารถเสนอราคาได้เพียง ครั้งเดียว เท่านั้น
• การตัดสิน: ระบบ e-GP จะประมวลผลและคัดเลือกผู้ประกอบการที่เสนอราคาน้ำที่สุดเมื่อสิ้นสุดกำหนดเวลายื่นใบเสนอราคา

2. การเสนอราคาแบบการเคาะราคา (Request for Bids: RFB)

• วงเงินงบประมาณ: เกิน 5,000,000 บาทขึ้นไป
• ลักษณะการเสนอราคา: เป็นการเสนอราคาแข่งขันแบบ Real-time ออนไลน์ (Reverse Auction) โดยผู้ประกอบการเข้าร่วมเคาะราคาแข่งขันกันลดราคาในวันและเวลาที่กำหนด (เช่น ระยะเวลาเคาะราคา 30 นาที)
• การตัดสิน: ผู้ประกอบการที่เคาะเสนอราคาต่ำที่สุด ณ เวลาปิดระบบเคาะราคา จะเป็นผู้ชนะการเสนอราคา

ขั้นตอนกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างวิธี e-Market 6 สเต็ป

กระบวนการจัดซื้อจัดจ้างด้วยวิธี e-Market มีขั้นตอนที่กระชับและรวดเร็วกว่า e-Bidding โดยมีลำดับขั้นตอนปฏิบัติดังนี้:

[1. ตรวจสอบ e-Catalog & จัดทำ TOR] ──> [2. ขออนุมัติรายงานขอซื้อขอจ้าง] ──> [3. ประกาศเชิญชวนในระบบ e-GP]
                                                                                │
[6. ทำสัญญา & ลงทะเบียนครุภัณฑ์] <── [5. ประกาศผู้ชนะ & ตรวจรับพัสดุ] <── [4. เสนอราคา (RFQ/RFB)]

สเต็ปที่ 1: ตรวจสอบรายการสินค้าใน e-Catalog และจัดทำ TOR

เจ้าหน้าที่พัสดุเข้าตรวจสอบในระบบ e-Catalog ของกรมบัญชีกลางว่า สินค้าที่ต้องการจัดซื้อ (เช่น กระดาษชำระ, ผงหมึกพิมพ์, อุปกรณ์คอมพิวเตอร์มาตรฐาน) มีรายการและสเปกตรงกับความต้องการหรือไม่ จากนั้น การจัดทำ TOR และ Specification โดยอ้างอิงรหัสสินค้ามาตรฐานใน e-Catalog และจัดทำ การจัดทำราคากลางพัสดุ

สเต็ปที่ 2: จัดทำรายงานขอซื้อขอจ้าง

เจ้าหน้าที่พัสดุจัดทำรายงานขอซื้อขอจ้างเสนอหัวหน้าหน่วยงานของรัฐเพื่อขออนุมัติ โดยระบุเหตุผลความจำเป็น วงเงินงบประมาณ รหัสสินค้า e-Catalog กำหนดเวลาส่งมอบ และแต่งตั้ง คณะกรรมการตรวจรับพัสดุ

สเต็ปที่ 3: ดำเนินการผ่านระบบ e-GP และส่งสัญญาณเชิญชวน

เมื่อได้รับอนุมัติ เจ้าหน้าที่นำข้อมูลเข้าสู่ระบบ e-GP ระบบจะส่งการแจ้งเตือน (Notification) หรือประกาศเชิญชวนไปยังผู้ประกอบการที่มีสินค้าตรงตามเงื่อนไขใน e-Catalog โดยอัตโนมัติ โดยมีระยะเวลาเผยแพร่ประกาศตามที่ระเบียบกำหนด (อย่างน้อย 3 วันทำการสำหรับ RFQ และ 5 วันทำการสำหรับ RFB)

สเต็ปที่ 4: การยื่นเสนอราคา (RFQ / RFB)

ผู้ประกอบการยื่นข้อเสนอราคาผ่านระบบ e-GP:

• หากเป็น RFQ: ผู้ประกอบการกดเสนอราคา 1 ครั้ง พร้อมแนบเอกสารและวางหลักประกันการเสนอราคา (ถ้ามี)
• หากเป็น RFB: ผู้ประกอบการเข้าห้องเคาะราคาออนไลน์ตามวันเวลาที่นัดหมายเพื่อแข่งขันเคาะลดราคา

สเต็ปที่ 5: พิจารณาผลและประกาศผู้ชนะ

คณะกรรมการตรวจรับพัสดุหรือเจ้าหน้าที่พัสดุดำเนินการดึงรายงานผลการเสนอราคาจากระบบ e-GP ตรวจสอบความถูกต้องของคุณสมบัติและหลักประกัน แล้วทำรายงานเสนอหัวหน้าหน่วยงานภาครัฐเพื่ออนุมัติรับราคา และประกาศผลผู้ชนะในระบบ e-GP และเว็บไซต์ของหน่วยงาน

สเต็ปที่ 6: ลงนามในสัญญาและบริหารพัสดุ

เมื่อพ้นระยะเวลาอุทธรณ์ หรือตามกำหนดเวลาที่กฎหมายอนุญาต หน่วยงานรัฐเรียกผู้ชนะมาทำสัญญา พร้อมเรียกวาง การบริหารหลักประกันสัญญา เมื่อส่งมอบงานและผ่าน การตรวจรับพัสดุ เจ้าหน้าที่จะลงบันทึกใน สต็อกวัสดุคงคลัง หรือลง ทะเบียนคุมครุภัณฑ์ พร้อมติด QR Code ครุภัณฑ์ ต่อไป

ตารางเปรียบเทียบ: ข้อแตกต่างระหว่าง e-Market vs e-Bidding vs วิธีเฉพาะเจาะจง

เพื่อความชัดเจนในการเลือกใช้วิธีจัดซื้อจัดจ้างให้ถูกต้อง ตารางด้านล่างแสดงการเปรียบเทียบระหว่าง 3 วิธีการหลักตามระเบียบพัสดุ 2560:

ข้อควรระวังและแนวทางปฏิบัติสำหรับเจ้าหน้าที่พัสดุ

แม้ว่าวิธี e-Market จะมีความสะดวกรวดเร็ว แต่เจ้าหน้าที่พัสดุและคณะกรรมการยังคงต้องระมัดระวังประเด็นสำคัญทางกฎหมายดังต่อไปนี้:

1. ตรวจสอบรหัสสินค้าใน e-Catalog ให้ตรงตามสเปกจริง

ก่อนเริ่มกระบวนการ ต้องตรวจสอบให้แน่ใจว่าสินค้าที่เลือกจาก e-Catalog มีรายละเอียดตรงกับความต้องการของหน่วยงานจริง หากสเปกใน e-Catalog มีรายละเอียดไม่ครอบคลุม อาจต้องเลี่ยงไปใช้วิธี e-Bidding โดยระบุเหตุผลความจำเป็นในรายงานขอซื้อขอจ้าง

2. ป้องกันการแบ่งซื้อแบ่งจ้าง

การจัดซื้อจัดจ้างพัสดุประเภทเดียวกันในระยะเวลาใกล้เคียงกัน ต้องรวมวงเงินเพื่อดำเนินการ หากวงเงินรวมเกิน 500,000 บาท ห้ามแบ่งวงเงินออกเป็นหลายสัญญาเพื่อหลีกเลี่ยงการทำ e-Market หรือ e-Bidding แล้วไปใช้วิธีเฉพาะเจาะจง เพราะถือเป็นความผิดตาม พ.ร.บ. จัดซื้อจัดจ้าง 2560 มาตรา 120

3. ตรวจสอบหลักประกันการเสนอราคาและหลักประกันสัญญา

กรณีการเสนอราคาแบบ RFB หรือโครงการที่มีวงเงินสูง ต้องตรวจสอบหนังสือค้ำประกันอิเล็กทรอนิกส์ (e-Guarantee) ที่ออกโดยธนาคารให้ถูกต้อง ครอบคลุมวงเงินและระยะเวลาตามที่กำหนดในเอกสารเชิญชวน

4. เชื่อมโยงข้อมูลการคุมพัสดุเข้าสู่ระบบคลังดิจิทัล

เมื่อพัสดุได้รับ การตรวจรับ เรียบร้อยแล้ว เจ้าหน้าที่ต้องรีบออก ใบเบิกพัสดุ เพื่อแจกจ่าย หรือบันทึกเข้า ระบบบริหารพัสดุดิจิทัล เพื่อป้องกันการสูญหายและการคุมสต็อกผิดพลาด

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการจัดซื้อจัดจ้างด้วยวิธี e-Market

1. หากสินค้าที่หน่วยงานต้องการ มีอยู่ใน e-Catalog แต่ราคาใน e-Catalog สูงกว่าราคาท้องตลาด สามารถไปใช้วิธี e-Bidding หรือวิธีอื่นได้หรือไม่?
ทำได้ หากหน่วยงานสืบราคาท้องตลาดแล้วพบว่าสินค้าใน e-Catalog มีราคาสูงกว่า หรือสเปกใน e-Catalog ไม่เหมาะสมกับการใช้งาน ให้ระบุเหตุผลความจำเป็นและพยานหลักฐานเรื่องราคากลางไว้ในรายงานขอซื้อขอจ้าง เพื่อขออนุมัติหัวหน้าหน่วยงานภาครัฐในการเปลี่ยนไปใช้วิธี e-Bidding แทน

2. ผู้ประกอบการที่ยังไม่ได้นำสินค้าลงทะเบียนใน e-Catalog สามารถเข้าร่วมเสนอราคา e-Market ได้หรือไม่?
ไม่ได้ การจัดซื้อจัดจ้างวิธี e-Market สงวนสิทธิ์เฉพาะผู้ประกอบการที่ได้นำสินค้าและสเปกมาลงทะเบียนอนุมัติในระบบ e-Catalog ของกรมบัญชีกลางเรียบร้อยแล้วเท่านั้น หากผู้ประกอบการต้องการขายสินค้าให้รัฐในวิธี e-Market จะต้องยื่นขอลงทะเบียนสินค้าใน e-Catalog ผ่านระบบ e-GP ล่วงหน้า

3. กรณีการเสนอราคาแบบ RFQ หากมีผู้ยื่นใบเสนอราคาเพียงรายเดียว หน่วยงานต้องยกเลิกหรือไม่?
ตามระเบียบพัสดุ 2560 ข้อ 39 หากมีผู้ยื่นเสนอราคาเพียงรายเดียว หรือมีผู้ยื่นหลายรายแต่ถูกต้องตามเงื่อนไขเพียงรายเดียว คณะกรรมการหรือเจ้าหน้าที่พัสดุสามารถเสนอหัวหน้าหน่วยงานภาครัฐเพื่อยกเลิก หรือพิจารณารับราคาของผู้เสนอราคารายนั้นได้ หากเห็นว่าราคาที่เสนอมีความเหมาะสมและไม่เกินวงเงินงบประมาณ

4. การจัดซื้อจัดจ้างวิธี e-Market ต้องทำสัญญาตามแบบสัญญามาตรฐานหรือไม่?
ต้องทำ โดยทั่วไปหากเป็นการจัดซื้อจัดจ้างที่มีวงเงินเกิน 500,000 บาทขึ้นไป กฎหมายกำหนดให้จัดทำสัญญาตามแบบที่คณะกรรมการนโยบายการจัดซื้อจัดจ้างกำหนด เว้นแต่กรณีการซื้อขายที่มีการส่งมอบพัสดุครบถ้วนทันที อาจทำข้อตกลงเป็นหนังสือตามที่ระเบียบอนุญาต

ยกระดับการบริหารพัสดุและการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐด้วย Flowrix
ปรับเปลี่ยนกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างและคุมพัสดุแบบเดิมๆ สู่ความแม่นยำ ไร้ข้อผิดพลาด ด้วย Flowrix ระบบบริหารงานพัสดุและครุภัณฑ์ดิจิทัลสำหรับหน่วยงานภาครัฐ ช่วยเชื่อมโยงข้อมูลตั้งแต่ แผนจัดซื้อจัดจ้างประจำปี การจัดทำ TOR / Specification การคุม ทะเบียนคุมครุภัณฑ์ สต็อกวัสดุคงคลัง การออก ใบเบิกพัสดุ จนถึงการพิมพ์ QR Code ครุภัณฑ์ ช่วยให้เจ้าหน้าที่ปฏิบัติงานได้รวดเร็ว โปร่งใส และถูกต้องตามระเบียบกระทรวงการคลัง พ.ศ. 2560 100%
ทดลองใช้งานระบบบริหารพัสดุ Flowrix เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพหน่วยงานของคุณวันนี้ →

แหล่งอ้างอิง

• พระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 — กรมบัญชีกลาง
• ระเบียบกระทรวงการคลังว่าด้วยการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 (ข้อ 34 - 42 การจัดซื้อจัดจ้างด้วยวิธีตลาดอิเล็กทรอนิกส์) — กรมบัญชีกลาง
• คู่มือการใช้งานระบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐด้วยอิเล็กทรอนิกส์ (e-GP) ระยะที่ 4 สำหรับวิธี e-Market — กรมบัญชีกลาง
• แนวทางการลงทะเบียนสินค้าและบริการในระบบ e-Catalog — กรมบัญชีกลาง